Verslag van de vergadering van 7 april 2026 (2025/2026 nr. 24)
Status: ongecorrigeerd
Aanvang: 14.08 uur
Een verslag met de status "ongecorrigeerd" is niet voor citaten en er kan geen recht aan ontleend worden.
De heer Janssen i (SP):
Voorzitter, dank u wel. Aan het begin van mijn bijdrage spreek ik namens de SP-fractie een woord van welkom uit aan de premier, de vicepremiers en de minister van Financiën.
Het is een minderheidskabinet geworden. Daarmee is het een kabinet met alle onzekerheid over de uitvoering die dat met zich meebrengt. Al die onzekerheid over de uitvoering is ontstaan omdat de VVD een regulier meerderheidskabinet met GroenLinks-PvdA blokkeerde. Dat wekt ook bij mijn fractie toch wel wat verbazing. Meestal horen we na een tussentijds einde van een kabinet wel hoe de formatie is verlopen. Dan komen alle details wel naar buiten. Misschien dat het deze keer toch wat eerder kan, al weet natuurlijk niemand hoeveel eerder dat uiteindelijk zal blijken te zijn. Ik zou graag een reflectie van de minister-president krijgen op dit punt.
Natuurlijk gaan wij in de Eerste Kamer alle wetsvoorstellen van het kabinet behandelen, tenminste, de wetsvoorstellen waarvoor het lukt om een meerderheid in de Tweede Kamer te krijgen. Er springen nu al een aantal voorstellen uit het coalitieakkoord in het oog die de schifting in de Tweede Kamer wellicht niet zullen overleven of die, als ze al in de Tweede Kamer worden aangenomen, hier een onzeker lot wacht. Iedereen ziet namelijk dat de bezuinigingen op de sociale zekerheid en de gezondheidszorg voortkomen uit de drang om die 5%-defensie-Trumpnorm maar te halen. Door dit te koppelen aan een financiële blokkade van de VVD — zo lezen wij het toch — om de staatsschuld op te laten lopen of lasten bij de hoogste inkomens en vermogens te leggen, kiest het kabinet op papier de makkelijkste weg: bezuinigen op de sociale zekerheid en de gezondheidszorg.
Om te beginnen de verhoging van de AOW-leeftijd, het eenzijdig opzeggen door het kabinet van het pensioenakkoord, want zo zien wij dat toch wel. Alsof het zijn van een minderheidskabinet nog niet genoeg onzekerheden met zich meebrengt, gaat het kabinet ook nog eens frontaal de confrontatie aan met de vakbeweging en haar achterban. Het gaat niet alleen over de AOW, maar ook nog eens over rigoureuze bezuinigingen in de sociale zekerheid. Hoe succesvol denk de minister-president zelf dat dit gaat worden? Voor de SP zijn deze ingrepen onbegrijpelijk en ook onaanvaardbaar; laat ik daar maar duidelijk over zijn. Wat mij heel erg verbaast is de houding van het kabinet, juist als het gaat om deze voornemens uit het coalitieakkoord. "We nemen de tijd. We willen in gesprek." Mijn vraag aan de minister-president is dan: welke tijd en welk gesprek? Spreekt het kabinet op dit moment eigenlijk überhaupt nog wel met de vakbeweging? Graag een reactie.
De AOW-leeftijd moet bijvoorbeeld, als het aan het kabinet ligt, vanaf 2033 sneller gaan stijgen, maar als mensen vijf jaar van tevoren moeten horen wat de ingangsdatum van hun AOW wordt, dan moet dit toch voor 1 januari 2028 wettelijk geregeld zijn? Neem ook het halveren van de WW-duur per 2028, de ingrepen in de WIA die leiden tot strengere toegang en een lagere mate van bescherming bij langdurige ziekte en de dagloonverlaging per 2028: hoeveel tijd heeft het kabinet dan nog? Hoe ziet de minister-president die parlementaire behandeling voor zich? Heeft de minister-president nou eigenlijk wel geluisterd naar wat de vakbonden hem hebben gezegd, naar wat de Tweede Kamer hem heeft gezegd en naar wat er vandaag ook hier in de Eerste Kamer wordt gezegd? De minister-president heeft geen tijd en geen meerderheid voor deze plannen. Ziet hij dat zelf ook in?
Voorzitter. De SP laat zich niet afleiden door de discussie over de AOW alleen. De rest van de bezuinigen valt straks niet "toch wel" mee, alleen omdat het kabinet op de AOW bakzeil moet halen. Ook tegen de andere ontwrichtende bezuinigingen zal de SP met volle inzet strijd leveren. Als de minister-president echt wil weten hoe mensen over zijn plannen denken, zeg ik hem: ga dan vooral op vrijdag 1 mei luisteren bij de Dag van de Arbeid in Amsterdam. Volgens mij is hij ook uitgenodigd. Hoe en, vooral, hoe snel denkt de minister-president draagvlak te krijgen voor de bezuinigingen in de gezondheidszorg, zoals het verhogen van het eigen risico? Hoe ziet de minister-president deze wetgevingstrajecten voor zich? Hoeveel tijd neemt hij daarvoor?
Laat ik specifiek nog iets zeggen over de ouderenzorg en de wereld die daarachter vandaan komt, niet alleen omdat ik daar als mantelzorger meer dan twintig jaar persoonlijk bij betrokken ben geweest, maar ook omdat ik als voorzitter van de cliëntenraad van een verpleeghuis de afgelopen zeven jaar al enorme veranderingen heb zien gebeuren. Er zijn steeds strengere eisen om als oudere nog voor opname in aanmerking te komen. Steeds later komen de mensen in het verpleeghuis binnen, met een steeds zwaardere zorgvraag en dus een steeds zwaardere belasting van de medewerkers. Er is een steeds kortere verblijfsduur tot het moment van overlijden. Ook mantelzorgers zijn steeds meer uitgeput, omdat zij zich tot over de grenzen van het mogelijke en menselijke hebben ingespannen voor hun dierbaren. Wat is de financiële oplossing van dit kabinet? Laat de mensen nog wat langer thuis wonen. Weet de minister-president wel wat hij daarmee zegt? De verblijfsduur in verpleeghuizen is geen kwestie meer van jaren, maar van maanden, soms zelf van weken. Dat is wat er aan de hand is. Graag een reactie van de minister-president.
Voorzitter. Al sinds 2016 zijn verschillende SP-moties in de EK aangenomen waarin regeringen worden opgeroepen om eindelijk een einde aan kinderarmoede te maken, laatstelijk nog vorig jaar. Ik heb echter tevergeefs gezocht in het regeerakkoord naar maatregelen om een einde te maken aan de kinderarmoede in Nederland. Het woord "kinderarmoede" komt niet voor in dit regeerakkoord. Mijn vraag is: waarom niet? Is het te veel een detail? Is er onvoldoende aandacht? Wat gaat deze minister-president met zijn kabinet doen om nu eindelijk dit probleem aan te pakken? Welke concrete doelen heeft dit kabinet om de kinderarmoede te beëindigen? Bijna 350.000 kinderen in Nederland moeten onder of rond de armoedegrens opgroeien. Die armoede wordt steeds breder en steeds dieper en dan heb ik de huidige energiecrisis, waardoor het aantal kinderen in armoede onvermijdelijk toe gaat nemen, nog niet eens meegerekend.
Het probleem wordt steeds moeilijker oplosbaar naarmate dit kabinet langer wacht. Deze kinderen missen daardoor kansen voor de toekomst. Dat is onverteerbaar voor de SP. Dat mag niet langer gebeuren. Daar moet een einde aan komen. Ik hoor dan ook graag een reactie van de minister-president: wat gaat hij hier met zijn kabinet aan doen? Daarbij kan ik op voorhand al aangeven dat ik niet zit te wachten op antwoorden als "het is complex", "het is moeilijk" en "we moeten nu eenmaal keuzes maken". Ik wil vandaag graag van deze minister-president horen hoe hij er een einde aan gaat maken dat honderdduizenden kinderen in Nederland in armoede opgroeien. Een einde maken aan honderdduizenden kinderen een toekomst onthouden: wat wordt de actie?
Voorzitter. Artikel 90 van de Grondwet luidt: de regering bevordert de ontwikkeling van de internationale rechtsorde. Mijn vraag aan de minister-president is: hoe vindt hij zelf dat het op dit moment gaat? Wat gaat hij eraan doen? Wat is er over van de bravoure en grote woorden die wij hoorden van D66-leider, die — ik gebruik maar een citaat — "een lijn trok tegen het onwenselijke geweld en de genocide in Gaza", die vroeg om meer dan woorden, die vroeg om actie, om een einde aan de oorlog, om hulp voor mensen die te lang lijden en om een politiek die niet wegkijkt, maar opstaat voor menselijkheid? Waar vind ik dat niet wegkijken en dat opstaan in dit regeerakkoord, en vooral: waar vind ik dit allemaal bij de minister-president? Waar is die actie? Hoe staat u op voor de internationale rechtsorde?
Want wat zien we nu? Woorden, meer woorden, heel veel woorden. De regering is bezorgd. De regering zegt dat zij bezorgd is over de militaire aanval op Iran, over een mogelijk Gazascenario in Libanon, over de schending van het internationale recht, over de situatie op de Westbank, over de discriminerende doodstraffen in Israël, over de Straat van Hormuz, over verdere escalatie in de Golfregio, over de toekomst van de NAVO en over uitspraken van president Trump. Dat is een korte bloemlezing van zaken waar de regering allemaal haar bezorgdheid over heeft uitgesproken. Maar is dit het? Het uiten van bezorgdheid? Meer woorden en geen actie?
Voorzitter. Nederland is het gastland van het Internationaal Gerechtshof en het Internationaal Strafhof. Naar de mening van de SP ligt er daarom een extra verplichting op Nederland bij het verdedigen van de internationale rechtsorde, een verplichting die verdergaat dan alleen woorden van bezorgdheid. Hoe past het begrip van de minister-president voor het uithollen van de internationale rechtsorde bij de oorlog in Iran en inmiddels het hele Midden-Oosten? Hoe denkt hij daar nu over, gezien de desastreuze gevolgen voor de internationale rechtsorde, voor burgers, voor de wereldeconomie en dus ook voor Nederland?
Maatregelen om de gevolgen van deze nog steeds uitdijende oorlog te mitigeren kunnen niet uitblijven. De armoede in Nederland zal zich anders nog verder verdiepen en verbreden. Die maatregelen zullen ook wel komen. Op een gegeven moment kan het niet anders. Maar dan is de volgende vraag: hoe gaat de regering die rekening dan betalen? Nog meer bezuinigen op sociale zekerheid en gezondheidszorg? Of gaat dit kabinet nu eindelijk vermogens en hoogste inkomens belasten en de hypotheekrenteaftrek toch nog aanpakken? Graag een reactie van de minister-president.
Voorzitter. In het paasweekend waarin de Amerikaanse paus in zijn Urbi et Orbi opriep tot vrede en het neerleggen van de wapens, kondigde de president van de Verenigde Staten in schuttingtaal nieuwe oorlogsmisdaden aan. Mijn concrete vraag aan de minister-president is daarom hoe hij invulling geeft aan de opdracht in artikel 90 van de Grondwet. Hoe komt hij op voor de internationale rechtsorde? Hoe bevordert hij die? Hoe komt minister-president Jetten in actie tegen het barbaarse recht van de sterkste? Deze actie eiste hij zelf van de vorige regering toen hij zichzelf filmde bij de Rode Lijn-demonstratie.
Voorzitter. Volgende week behandelt deze Eerste Kamer twee dagen de asielwetten van het vorige kabinet. Natuurlijk zal het dan ook gaan over de strafbaarstelling van illegaal verblijf. Naar de mening van de SP is dat een heel slecht plan, maar daar zullen we volgende week de strijd over voeren. Maar er is één vraag die wat de SP betreft chefsache is: gaat het kabinet-Jetten kinderen opsluiten in vreemdelingenbewaring? Ik wil daar graag vandaag een antwoord op horen van de minister-president zelf. Ik weet dat de souschef en chef Asiel naast u zit, maar wij vinden dit echt chefsache. Wij horen graag het oordeel van de minister-president over het opsluiten van kinderen in vreemdelingenbewaring.
Voorzitter. Artikel 20, lid 1 van de Grondwet luidt: "De bestaanszekerheid der bevolking en spreiding van welvaart zijn voorwerp van zorg der overheid." Die bestaanszekerheid staat ernstig onder druk voor heel grote groepen mensen. De bestaanszekerheid komt door de in het regeerakkoord aangekondigde bezuinigingen en maatregelen in de zorg en de sociale zekerheid nog verder in het gedrang. Ik sprak daar al eerder over. De onhoudbare hypotheekrenteaftrek voor de hoge inkomens en de duurste huizen blijft onaangetast. De sociale zekerheid van werkenden wordt afgebroken. De VVD zet dat zelfs trots op een billboard naast de snelweg. Is dit de spreiding van welvaart, vervat in artikel 20, lid 1 van de Grondwet, die de minister-president voor ogen heeft? De regering haalt het geld weg waar het het minst gemist kan worden en waar het het meeste pijn doet. Graag een reactie van de minister-president op de keuzes die gemaakt worden.
Voorzitter. Dit minderheidskabinet bouwt op dit moment niet aan noodzakelijke coalities met vakbonden en maatschappelijke organisaties. Het kabinet komt met maatregelen die leiden tot afbraak van zekerheid en tot verdeeldheid en verdere ongelijkheid in de samenleving. Ik kan dat niet rijmen. Hoe kan het dat een minderheidskabinet dat steun wil oogsten verdeeldheid en ongelijkheid zaait? Daarom kan ik niet anders dan tegen de minister-president zeggen: reken bij het afbreken van zekerheid en het verder verdelen van de samenleving niet op de steun van de SP, maar reken er vooral wel op dat de SP er alles aan zal doen om coalities te smeden tegen die afbraak en die verdeling, en vóór gelijkheid en solidariteit.
Dank u wel.
De voorzitter:
Dan geef ik nu graag het woord aan mevrouw Huizinga-Heringa van de fractie van de ChristenUnie.