Verslag van de vergadering van 7 april 2026 (2025/2026 nr. 24)
Status: ongecorrigeerd
Aanvang: 14.21 uur
Een verslag met de status "ongecorrigeerd" is niet voor citaten en er kan geen recht aan ontleend worden.
Mevrouw Huizinga-Heringa i (ChristenUnie):
Voorzitter, dank u wel. Mijn fractie is blij dat wij vandaag dit debat over de regeringsverklaring kunnen voeren. Zo relatief kort na de verkiezingen, in ieder geval vergeleken met voorgaande kabinetten, is er een ploeg mensen samengesteld die bereid is zich in te zetten en de uitdagingen waar ons land voor staat op te pakken, onder het motto "aan de slag". De fractie van de ChristenUnie heeft daar respect voor.
Voorzitter. In deze tijd lijken verkiezingsuitslagen dagkoersen te zijn geworden. Partijen pieken, net als sporters. Sommige partijen doen dat net even te vroeg, en andere precies op tijd. Een grote groep kiezers zwermt van de ene partij naar de andere, raakt teleurgesteld en gaat op zoek naar een nieuwe partij. Het vertrouwen in de politiek in Den Haag is laag. Daarmee komen we volgens mijn fractie bij de grootste opdracht van dit kabinet: de opdracht om het vertrouwen van de burgers terug te winnen. Het is de opdracht om een kabinet te vormen dat samen met de polder en de Eerste en Tweede Kamer uitdagingen aanpakt, ons land van het slot haalt, woningen gaat bouwen en jongeren én ouderen vertrouwen geeft in de toekomst.
Voorzitter. Mijn fractie had vragen op dit punt, maar die zijn de afgelopen weken uitgegroeid tot zorgen. Om vertrouwen te winnen, moet je betrouwbaar zijn. Hoe is het dan mogelijk dat u als minderheidskabinet voorstelt om een pensioenakkoord eenzijdig open te breken, zonder overleg met de partners? Daarmee jaagt u niet alleen de vakbonden op de kast en de jongeren in de hoogste boom, maar betoont u zich ook onbetrouwbaar tegenover de vakbonden. Dat is meer dan een valse start. U heeft de vakbonden nu van u vervreemd, terwijl u ze hard nodig zult hebben als partner, net als trouwens de werkgevers, om houdbare maatregelen in de sociale zekerheid en in de zorg te nemen. Daarbij spelen nog de Voorjaarsnota, die een tegenvaller van 3 miljard laat zien, en de gevolgen van de oorlog in het Midden-Oosten, waar we nu alleen nog maar naar kunnen raden.
Ook afgelopen week is dit kabinet geen toonbeeld van betrouwbaarheid geweest. Met verbazing heeft mijn fractie de minister van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking gehoord, die het niet-nakomen van door hemzelf gemaakte afspraken verdedigde met een beroep op het coalitieakkoord. Kan de minister-president ingaan op de status en de waarde van het coalitieakkoord van zijn minderheidskabinet? Hoe stelt hij zich voor dat dit kabinet naar meerderheden gaat zoeken? Met de verdeel-en-heersmethode die we de afgelopen week zagen, vervreemdt hij zowel de oppositie, of zoals mevrouw Klip zei "de niet-coalitie", als de polder. Graag een reactie.
Voorzitter. Veel uitdagingen waar het kabinet voor staat, zijn ondergebracht in zogenaamde taskforces. In zo'n taskforce moeten een aantal ministeries samenwerken. Over het algemeen moeten zij al voor de zomer met voorstellen komen. Zo is er de Taskforce Slagvaardige Overheid, die vijf omvangrijke opdrachten heeft. Eén daarvan is: "Doorbreek de Haagse muren." Het citaat gaat verder: "Dit vergt zowel in structuur als in cultuur bestuurlijke vernieuwing. Deze veranderaanpak verwachten we voor de zomer. Daarnaast stellen we nadrukkelijk als doel om in al ons beleid meer samen te werken met regio's en beter de kennis en kunde van private partijen te benutten." Mijn fractie zou juichen wanneer u dat doel zou bereiken. Denk aan de toeslagenaffaire en aan Groningen. Maar een cultuurverandering bereik je toch niet in een paar maanden met een top-down, technocratische taskforce? Hoe realistisch is deze opzet? Of eindigt deze taskforce, en mogelijk ook andere, in een papieren werkelijkheid waar de burger niets van merkt? Dat zou mijn fractie betreuren. Mijn fractie zou wensen dat dit kabinet zijn focus vooral heeft op de burgers. Een focus op burgers leidt in het beste geval tot een ministerie-overstijgende blik en het doorbreken van Haagse muren. Dan gaat het om mensen, niet om systemen. Wanneer mensen uit het oog worden verloren, zorgt dat voor forse deuken in het vertrouwen. Graag een reactie van de minister-president.
Bij het herstel van het vertrouwen in de overheid denkt mijn fractie ook aan asiel. Wij willen de reële problemen in de asielketen niet bagatelliseren. Toch meent mijn fractie dat de maatschappelijke onrust vooral veroorzaakt wordt door het feit dat de overheid de opvang niet op orde heeft. Wat de instroom betreft is het aantal asielaanvragen per inwoner in Nederland niet hoger, maar juist lager dan in onze buurlanden, en ook lager dan het Europese gemiddelde. In het regeerakkoord zegt het kabinet de rust in de asielketen te willen herstellen. Dat is broodnodig. Wij zijn blij dat het kabinet inzet op structurele financiering voor het COA en de IND, zoals moties van mijn hand ook vroegen. Over de manier waarop deze financiering wordt geregeld, heeft mijn fractie nog vragen. Kan de minister-president toelichten per wanneer het COA in staat wordt gesteld om de zogenaamde vaste voorraad van 41.000 opvangplekken te financieren? En als die financiering er eenmaal is, voor hoelang blijft die dan gelden?
Voorzitter. Dan een korte vraag over de Spreidingswet. Die wet zal een belangrijke bijdrage leveren aan het beperken van overlast door grote asielzoekerscentra. Het vorige kabinet wilde de net daarvoor aangenomen Spreidingswet intrekken. Dit kabinet wil de wet "nu voorlopig" in stand houden. Hoe verhoudt dat zich tot het doel van dit kabinet om de rust in de asielketen terug te brengen? Het gejojo met de Spreidingswet heeft tot onrust en wantrouwen richting de overheid geleid en heeft schade toegebracht aan het draagvlak voor opvanglocaties. Naar de mening van mijn fractie draagt dit kabinet door de toevoeging "nu voorlopig" zelf bij aan nieuwe onrust en onduidelijkheid, zowel bij burgers als bij gemeenten. Kan de minister-president uitleggen wat het kabinet bedoelt met "nu voorlopig"? Onder welke voorwaarden zal de Spreidingswet in de ogen van dit kabinet niet meer nodig zijn?
Voorzitter. Hoewel het coalitieakkoord behoorlijk uitgebreid is, mist mijn fractie aandacht voor de specifieke problemen die spelen in de regio. Denk aan problemen die samenhangen met de vergrijzing in dorpen en het wegvallen van voorzieningen en openbaarvervoerlijnen. Kan de minister-president ingaan op de visie van het kabinet op hoe de leefbaarheid in de gebieden buiten de Randstad gewaarborgd kan worden? Ook dat heeft te maken met het terugwinnen van vertrouwen.
Dan een persoonlijke oproep. Al jaren wordt gehoopt en gewacht op de aanleg van de Lelylijn, een belangrijke spoorlijn die het noorden veel dichter bij de Randstad zal brengen, met grote voordelen voor zowel het noorden als de Randstad. Wanneer komt die lijn er eindelijk, is mijn vraag aan de minister-president.
Voorzitter. Dit kabinet is aangetreden in een geopolitiek turbulente tijd. De VS laten zich onder president Trump als een onbetrouwbare bondgenoot kennen en dat maakt de NAVO, onze veiligheidsparaplu, kwetsbaar. De VN worstelen met financiële problemen nadat VS grote fondsen hebben teruggetrokken. Intussen duurt de strijd aan de oostgrens van ons continent alsmaar voort en woedt er een oorlog in het Midden-Oosten, waarvan we de omvang van de gevolgen nog moeilijk kunnen inschatten. Deze ontwikkelingen vragen om een kabinet dat volwaardig meedoet in Europa. Juist in deze onzekere tijd hebben we de Europese samenwerking heel hard nodig. Welke rol ziet het kabinet voor Nederland in Europa, is mijn vraag aan de minister-president.
In deze steeds instabielere wereld is het belang van ontwikkelingssamenwerking groot. Dit kabinet zegt te willen investeren in ontwikkelingssamenwerking en mijn fractie juicht dat toe, maar de koppeling tussen het bruto nationaal inkomen en het ODA-budget wordt nog steeds niet volledig hersteld. De oorspronkelijke afspraak op basis van 0,7%, waar deze Kamer al vaker om heeft gevraagd, blijft buiten bereik. Hoe wil dit kabinet investeren in de OESO-norm als deze koppeling niet hersteld wordt naar het oorspronkelijke niveau dat op die norm gebaseerd is? Het CDA heeft aangegeven daarop terug te komen op termijn. Mijn fractie zal dat doen bij de komende begrotingsbespreking van BHOS.
Het kabinet maakt structureel maar liefst 19 miljard vrij om aan de verhoogde NAVO-norm te voldoen en de krijgsmacht toekomstbestendig te maken. Mijn fractie steunt dat. Wij zien wel een uitdaging om het geld efficiënt en effectief te besteden. Kan de minister-president daarop ingaan?
Als laatste op dit gebied: wij steunen het idee van een vrijheidsbijdrage, maar begrijpen niet waarom er voor het innen van de bijdrage zo'n weinig transparante constructie is gekozen, waarbij lage en middeninkomens harder worden getroffen. Ook daarop graag een explanatie van de minister-president.
Voorzitter. Ik rond af. De ambities van dit kabinet zijn groot, maar het mandaat is dat niet. Dit kabinet zegt zich ervan bewust te zijn dat meerderheden niet vanzelfsprekend zijn. Dat onderschrijft mijn fractie. We leven in een tijd waarin niets meer zeker lijkt. Bondgenoten worden vijanden. Onze welvaart wordt kwetsbaar. Er zijn grote uitdagingen wat betreft onze existentiële veiligheid. Dit is geen tijd voor polarisatie, geen tijd voor kleinzielige politieke spelletjes. Dit is een tijd om met elkaar samen te werken aan een goede plek voor onze ouderen en een veilige toekomst voor onze kinderen. Om dat te bereiken heeft ons land een stabiel en betrouwbaar kabinet nodig, dat inderdaad aan de slag gaat, en ook een dienend kabinet, dat zich niet verliest in processen en regels, maar dat bestaat uit bestuurders die in de eerste plaats de mensen zien voor wie zij het doen. Mijn fractie hoopt op goede wetten van dit kabinet, waar wij onze steun aan kunnen geven. Wij wensen u zegen op uw werk. Wij zien uit naar het antwoord.
De voorzitter:
Ik dank u wel. Ik geef nu graag het woord aan de heer Dessing van Forum voor Democratie.