Verslag van de vergadering van 7 april 2026 (2025/2026 nr. 24)
Status: ongecorrigeerd
Aanvang: 15.30 uur
Een verslag met de status "ongecorrigeerd" is niet voor citaten en er kan geen recht aan ontleend worden.
De heer Van Rooijen i (50PLUS):
Namens 50PLUS begroet ik premier Jetten en zijn ploeg van harte in dit huis. We wensen u een voor het land vruchtbare en constructieve periode toe. Wat 50PLUS betreft kan de gemiddelde levensduur van verkiezingen best omhoog.
Een combinatie van meer inflatie en minder economische groei dan waarmee op De Zwaluwenberg nog werd gerekend, haalt fors wat heipalen weg onder het regeringsgebouw. Graag hoort mijn fractie van de minister-president hoe de schadeprognoses voor onze economie inmiddels luiden en welke opties het kabinet ziet om daarmee om te gaan. Het is pijnlijk duidelijk dat de lastendruk in Nederland vergeleken met alle andere Europese landen zo hoog is dat wij zelf al een behoorlijk eind meewerken aan de strop om de nek van onze economie. Daarnaast werkt de regeldruk hier ook nog eens remmend op bijna elke economische activiteit. Wat gaat de premier eraan doen, vraag ik hem via de voorzitter.
Voorzitter. Daar hebben we 'm al: de AOW. Er is helaas niet voldoende tijd om het gehele regeerakkoord uit te benen. Ik beperk me dus tot de punten die voor 50PLUS het meest aangelegen zijn. Ik zie de minister van Financiën begrijpend knikken. Dan begin ik met de AOW. De AOW is een volksverzekering. Je betaalt premie totdat je de AOW-leeftijd bereikt. Dan wordt de AOW-verzekering uitbetaald. Dat is simpel. De AOW is voor iedereen gelijk en is inkomensonafhankelijk. Daarom is hij goed uitvoerbaar. Dat is opnieuw simpel. Ik zeg tegen de heer Van Meenen: de AOW is een recht en geen basisbeurs voor ouderen. Die vergelijking gaat helemaal niet op. Het verontrust 50PLUS dat er telkens stemmingsbeelden rondgaan die de indruk wekken dat de AOW een probleem is, vooral een financieel probleem.
De AOW is het fundament van de inkomenspositie van senioren, de mensen die meer dan hun deel hebben geleverd aan de samenleving. Ze hebben geleerd, gewerkt en dus onze welvaart verder gebracht. Ze hebben ook een nieuwe generatie gecreëerd en klaargemaakt om het stokje over te nemen. De AOW-uitgaven zijn al 25 jaar stabiel: 4,5% van het nationaal inkomen. Het geeft onrust in veel huiskamers als er telkens suggesties worden gedaan dat de AOW niet meer betaalbaar zou zijn. De AOW is goed betaalbaar, maar omdat de werkenden effectief maar 4% tot 8% AOW-premie betalen en de zelfstandigen — dat zijn er meer dan 1 miljoen — zelfs 0% AOW-premie betalen, moet de AOW steeds meer uit belastingen betaald worden.
Nu is er ook weer de onrust over een mogelijke verhoging van de AOW-leeftijd, tegen de afspraken in. Minister Vijlbrief heeft al gezegd dat hij geen haast gaat maken met de nieuwe voorstellen. 50PLUS vraagt uitdrukkelijk aan de premier of hij bereid is om helemaal af te zien van de leeftijdsverhoging voor de AOW. Daar hebben wij het pensioenakkoord niet voor nodig. Ik zeg: o wee, blijf af van de AOW. Ik wacht de toezegging hierover van de premier af. U weet dat elke stem van 50PLUS in de Tweede en Eerste Kamer heel zwaar weegt. Ga gemiste bezuinigingen niet verhalen op de hoogte van de AOW of door AOW'ers belasting te laten betalen, let wel, over het kleinste deel van het pensioen, tot maar maximaal €20.000; sommigen weten dat misschien niet. Kan de premier 50PLUS ook toezeggen dat de koppeling van de AOW aan het minimumloon ook bij extra verhogingen in stand blijft, en dat de AOW niet direct gefiscaliseerd wordt, tegenover indirect zoals nu? Ik wil van de premier horen of hij dit klip-en-klaar toezegt.
Mijn fractie wil wel een suggestie doen om in de uitvoering van de AOW voor de toekomst structureel besparingen te vinden. Wij denken dan aan het toenemend aantal arbeidsmigranten, en ook wel buitenlandse studenten, die hier tijdelijk aanwezig zijn. Dat aantal zal eerder nog groeien dan afnemen. Zij bouwen AOW-rechten op en betalen daar ook premie voor. Als we niet oppassen, zitten we straks met enorme aantallen inmiddels weer in hun eigen land wonende mensen die hier een paar jaar hebben gewerkt en gewoond, en die rechten hebben opgebouwd. Maar dat kost een boel. Dat moet de Sociale Verzekeringsbank dan allemaal uitzoeken en verzorgen. Daar is de AOW niet voor opgezet. Wij stellen voor om elders wonende mensen met AOW-rechten maar zonder Nederlandse nationaliteit, uit te sluiten van het AOW-pensioen. Bij hun vertrek uit Nederland zou de betaalde premie met hen kunnen worden verrekend in de vorm van een eenmalige afkoop. Ik vraag de premier te reflecteren op dit voorstel, gelet op de grote voordelen hiervan, en zie zijn reactie hierop tegemoet.
Voorzitter. Dan de pensioenen. Alle bezwaren van 50PLUS in het verleden tegen de nieuwe Pensioenwet werden weggehoond, hier zelfs weggelachen, maar daarmee zijn ze helaas niet opgelost. Het steeds meer beleggen in vastrentende waarden om de dekkingsgraden van pensioenfondsen te beschermen tegen de pensioentransitie is ronduit rampzalig uitgepakt. De afgelopen vijf jaar zijn volgens de statistieken van De Nederlandsche Bank de vermogens van de Nederlandse pensioenfondsen met maar liefst 64 miljard gedaald, zonder rendement en zelfs met flinke verliezen, terwijl de beurzen records vestigden. Het afgelopen jaar was het rendement op onze nationale spaarpot, de pensioenpot, ruim 3% negatief. Negatief, met grote letters. Is de minister-president zich hiervan bewust? Wat vindt hij hiervan en, nog sterker, wat gaat hij hieraan doen?
Je kunt goochelen met rekenrentes en dekkingsgraden zoveel je wilt, maar je pensioen is uiteindelijk vrijwel volledig afhankelijk van de beleggingsresultaten. Dat is toch juist, zo vraag ik de premier. Je kunt nu al de toekomstige kortingen op pensioenen voorspellen. Mijn vraag aan hem is hoe hij dit gaat uitleggen aan de pensioengerechtigden en met name hoe hij dat gaat voorkomen. Graag een reactie.
Voorzitter. 50PLUS zit in de Tweede en Eerste Kamer niet te wachten op het antwoord dat dit allemaal weer een zaak is van de sociale partners, want het kabinet bepaalt de spelregels. Die spelregels bepalen in zeer grote mate het beleggingsbeleid van de pensioenfondsen. Beleggingsbeleid is ook budgettair zeer belangrijk, zeg ik speciaal tegen de minister van Financiën, die blijkbaar heel goed luistert vanmiddag. Immers, over de pensioenuitkeringen wordt ruwweg een derde belasting betaald. Er is nu al een belastingclaim van 500 miljard. Met deze rampzalige uitkomsten verdwijnt dus ook een deel van onze toekomstige belastingopbrengsten. Het is niet moeilijk om uit te rekenen dat zelfs bij een bescheiden rendement van 3% over de afgelopen vijf jaar, het pensioenvermogen zou zijn gestegen tot bijna 2.000 miljard. Alleen over de extra inkomsten van dat hoge vermogen had je in de toekomst meer dan voldoende belasting kunnen heffen om de AOW-leeftijd niet te verhogen. Dat is allemaal verspeeld door de onzinnige pensioenregels van afgelopen kabinetten, met dijkbewaking via de bizarre boekhoudkundige dekkingsgraad. Niemand kan het volgen, behalve het kabinet blijkbaar. Vindt de premier nog steeds dat de dekkingsgraad een prima inzicht geeft in de financiële stand van zaken bij de pensioenen? Voor ons is het puur boekhouden.
Maar we zijn er nog niet. Door de oorlog in het Midden-Oosten mag verwacht worden dat de energieprijzen langdurig hoger zullen uitvallen, met alle gevolgen voor de inflatie en de rentestanden van dien. De president van De Nederlandsche Bank, die ik hier overigens donderdagmorgen om 8.30 uur spreek, houdt rekening met scenario's die voorspellen dat de inflatie eind 2027 oploopt tot 5%. De tienjarige rente stijgt nu al tot boven de 3%, tot zelfs 3,3%. De Nederlandse pensioenfondsen met hun opgelopen beleggingen in vastrentende waarden, obligaties en rentederivaten, zullen hier fors op blijven verliezen. Ze zullen zeker verliezen op de zogenaamde beschermingsportefeuille, die voor gepensioneerden in de Wtp is klaargelegd. De timing van deze pensioentransitie had niet slechter gekund. Pensioenfondsen zoals het ABP, die vanaf 2027 gaan invaren, zullen dat zeer waarschijnlijk tegen een aanmerkelijk hogere rekenrente gaan doen. Dat betekent dat de deelnemers, en zeker de gepensioneerden, in 2027 een veel kleiner vermogen overgeboekt krijgen ter dekking van de opgegeven kwijtgeraakte pensioentoezegging.
Al eerder voorspelde 50PLUS dat deze hele transitie op een complete loterij zou uitdraaien. Dat is precies wat er waarschijnlijk gaat gebeuren. Heeft het kabinet hier al over nagedacht of wordt dit weer aan de sociale partners overgelaten? Erkent het kabinet dat deze transitie een loterij is? Wat gaat de premier eraan doen om deze grote risico's te beperken? Graag een uitvoerig antwoord. Mijn mantra is al tien jaar: het is de rekenrente, stupid. Dat zei ik ook aan het eind van een filibuster in november 2017; collega Van Meenen zat in de zaal.
Voorzitter. Tot slot de fiscaliteit. Er zit langzamerhand zo veel scheef in ons fiscale systeem dat een grondige hervorming geen luxe meer is, maar een harde noodzaak. Fiscaliteit grijpt in bij iedereen en alles en belasting heffen is vakwerk. 50PLUS vraagt aan de premier om nu terstond de motie-Van Rooijen van november 2025 uit te voeren en een onafhankelijke adviescommissie in te stellen voor belastinghervorming. 50PLUS vraagt ook om het box 3-wetsvoorstel terug mee te nemen naar de tekentafel — dat komt minister Heinen bekend voor — of, nog liever, om het direct in te trekken, want dit voorstel kan mogelijk al voor de zomer in de senaat verworpen worden. Dat is in ieder geval wat wij graag zouden willen zien. Waarom zou de premier dit risico willen lopen? Mijn advies is: trek het in. Neemt de premier dit advies over?
In verband met de fiscaliteit noem ik ten slotte graag de unaniem aanvaarde motie-Hoekstra uit 2016. De motie-Hoekstra vroeg de regering om het Belastingplan voor elk komend nieuwe jaar niet meer te koppelen aan eigenstandige wetsvoorstellen. Het Belastingplan mag niet gebruikt worden voor fiscale voorstellen die niet samenhangen met het Belastingplan. 50PLUS vindt, al jaren, dat het kabinet de Eerste Kamer hiermee chanteert. Verwerping van een belastingplan betekent immers dat de Belastingdienst onmiddellijk met een levensgroot uitvoeringsprobleem zit.
De voorzitter:
Meneer Van Rooijen, u bent al over uw tijd heen.
De heer Van Rooijen (50PLUS):
Ik ben tot een afronding gekomen.
De voorzitter:
U heeft zo ook geen tijd meer voor de tweede termijn. Dank u wel, meneer Van Rooijen. Dan geef ik nu graag het woord aan de heer Van der Goot van OPNL.