Plenair Thijssen bij behandeling Wet terugkeer en vreemdelingenbewaring



Verslag van de vergadering van 13 oktober 2026 (2026/2027 nr. 04)

Status: ongecorrigeerd

Aanvang: 9.33 uur

Een verslag met de status "ongecorrigeerd" is niet voor citaten en er kan geen recht aan ontleend worden.


Bekijk de video van deze spreekbeurt

Mevrouw Thijssen i (PRO):

Dank u wel, voorzitter. Deze zomer beroofde een man zich van het leven in Detentiecentrum Rotterdam. Het was een jonge man, van begin 20. Hij kwam oorspronkelijk uit Hongarije. Dit gebeurde allemaal vlak voordat hij gedwongen moest vertrekken. Het is een ingrijpende gebeurtenis, in de eerste plaats voor zijn dierbaren, maar zeker ook voor het personeel dat werkzaam is in Detentiecentrum Rotterdam en voor alle andere ingeslotenen. Het Reformatorisch Dagblad berichtte erover. Enkele politici van PRO en van de ChristenUnie stelden vragen. Dat was het zo ongeveer wel.

Deze geringe aandacht staat in schril contrast met de ophef van meer dan dertien jaar geleden, toen de Russische Alexander Dolmatov vlak voor zijn geplande vertrek suïcide pleegde in dezelfde locatie. De kranten schreven erover. Er was eindeloos debat over in de Tweede Kamer. Dat debat duurde van 10.00 uur 's ochtends tot 23.00 uur 's avonds. En de verantwoordelijke staatssecretaris, staatssecretaris Teeven, overleefde een motie van wantrouwen. Ik zie mevrouw Van Toorenburg knikken; zij was erbij. Die motie van wantrouwen werd ook gesteund door het CDA, maar ook door een brede coalitie van D66, de SP en de ChristenUnie. De staatssecretaris destijds vroeg de inspectie om te onderzoeken of de Nederlandse overheid zorgvuldig heeft gehandeld bij het in bewaring stellen van deze betrokkene. Nu wil ik van de huidige minister weten hoe hij deze keer heeft gehandeld na het overlijden van de Hongaarse vluchteling in juni van dit jaar.

Vandaag spreken we hier in de Eerste Kamer over de vraag of er na de suïcide van Dolmatov daadwerkelijk iets is verbeterd in de vreemdelingendetentie. De belofte toen zoals voorgesteld in het inspectieonderzoek, maar ook zoals gezegd tijdens het debat in de Tweede Kamer destijds, was dat er een humaner vreemdelingendetentie zou moeten komen. Dat wil zeggen dat er meer vrijheden moesten worden toegekend aan mensen die zijn ingesloten in vreemdelingenbewaring. Ook heel belangrijk was dat het echt een ultimum remedium zou zijn. De vraag die wat onze fractie betreft vandaag centraal staat, is: is met dit onderhavige wetsvoorstel dit voornemen voldoende ingelost of niet? Daarbij kijkt mijn fractie naar de juridische situatie op papier, maar zeker ook naar de situatie in de dagdagelijkse praktijk.

Om tot een goed en weloverwogen oordeel te kunnen komen ben ik deze zomer drie keer op werkbezoek geweest. Ik ben in Detentiecentrum Rotterdam geweest, ik was in het complex op Schiphol en ik ben in de gezins- en jongerenlocatie in Zeist geweest. Het was heel waardevol om hiernaartoe te gaan. De betrokkenheid van de mensen die het werk doen, in heel ingewikkelde en complexe omstandigheden, verdient echt alle waardering.

Voorzitter. Hoe kijken wij aan tegen onderhavig wetsvoorstel? Ik zal zeggen, het was voor onze fractie geen gemakkelijke exercitie. We beraden ons nog steeds en het verloop van dit debat zal echt bepalend zijn voor ons eindoordeel. Die worsteling komt voort uit het feit dat we ons afvragen of vreemdelingenbewaring er in de praktijk voldoende op vooruit gaat qua ruimere vrijheden en een meer bestuursrechtelijke setting.

We zien dat de politieke context in de afgelopen dertien jaar behoorlijk is veranderd. Dat heeft ook weer impact op de inhoud van het wetsvoorstel en de novelle die we vandaag bespreken, net als alles wat daar nog aan toe is gevoegd; daar kom ik zo op terug. In plaats van meer humaniteit, zien we dat de pendule juist de andere kant op blijkt te gaan, ook in de samenleving. We zien dat empathie en solidariteit soms plaatsmaken voor verharding en voor wij-zijdenken, met als dieptepunt dat niet alleen de azc's worden bedreigd en geweld wordt aangedaan, maar ook de Nederlanders die hier wat van zeggen. De verharding zien we ook terug in het vreemdelingenbeleid.

De wet en de novelle die vandaag voorliggen, zijn een illustratie van het veranderende tijdsgewricht. Want wat hebben we zien gebeuren de afgelopen dertien jaar? We zien dat in 2015 een oorspronkelijk wetsvoorstel is ingediend dat best is veranderd. Vijf jaar na het oorspronkelijke wetsvoorstel werd er in 2020 een novelle toegevoegd, waardoor er restricties bij zijn gekomen. Weer later is de ongewenstverklaring geïntroduceerd. Dat gebeurde nadat de Asielnoodmaatregelenwet hier in dit huis sneuvelde. Ten slotte zijn er voor de zomer nog allerlei amendementen in gefietst. Die verbouwen de boel weer verder en betrekken er ook onderwerpen bij die eigenlijk helemaal niks met de oorspronkelijke wet te maken hebben. Zo'n lang, uitgerekt wetstraject, waarbij de basiswet eigenlijk vooral gebruikt wordt als een soort speldenkussen waar van alles op wordt geprikt, verdient wat onze fractie betreft absoluut geen schoonheidsprijs. Deelt de minister mijn kritiek op het verloop van dit lange wetstraject? Graag een reactie.

Dan ga ik het hebben over de inhoud. Ik start met het wetsvoorstel zoals dat in september 2015 werd ingediend bij de Tweede Kamer. Onze fractie vindt het belangrijk dat met het voorstel de beweging wordt gemaakt van het strafrechtelijke naar het bestuursrechtelijke kader. We vinden het ook belangrijk dat er naar alternatieven voor bewaring wordt gekeken, dat die ook nadrukkelijker worden verankerd en dat beter wordt geborgd dat detentie echt een laatste middel is dat kan worden ingezet. Deze beweging sluit ook aan bij het uiteindelijke doel van vreemdelingenbewaring, namelijk dat een vreemdeling beschikbaar wordt gehouden voor vertrek. Het is niks meer en ook niks minder dan dat. Vreemdelingen die hier zitten hebben niks strafrechtelijks gedaan wat niet oké is. Ze worden dus ook niet strafrechtelijk vervolgd. Daardoor is het strafrechtelijk kader dus ook niet passend. Het is voor onze fractie een principieel en daarmee ook een heel belangrijk punt dat dankzij dit wetsvoorstel juridisch een duidelijk onderscheid wordt gemaakt met de Penitentiaire beginselenwet. Een stem tegen de voorgestelde beweging zou de facto een stem zijn voor de status quo. De status quo is dat strafrechtelijke regime. Daar willen we juist vanaf.

Los van dit formele juridische aspect kijken we voor ons eindoordeel ook naar de praktijk: wat betekent de overgang naar het bestuursrecht materieel? In andere woorden: in hoeverre gaat het dagelijks leven van ingeslotenen er daadwerkelijk op vooruit onder het nieuwe gesternte? We zien dat daarop heel veel is ingeleverd in de loop van de jaren. Zo zijn er op meerdere momenten vrijheidsontnemende zaken toegevoegd. Ik denk bijvoorbeeld aan een lockdown van vier weken. Maar er zijn ook een aantal voorgestelde vrijheden weer teruggedraaid met amendementen. Dan denk ik bijvoorbeeld aan het gegeven dat je verplicht kan worden ingesloten op het moment dat je niet meedoet aan een dagprogramma. Om de vraag te beantwoorden of er onderaan de streep voldoende overblijft van de belofte om vreemdelingendetentie humaner te maken, is het zinvol om stil te staan bij de twee verschillende regimes die worden onderscheiden met deze wet, namelijk het verblijfsregime en het beheersregime.

De heer Lievense i (BBB):

Ik zat nog heel even terug te denken aan de tekst. Inderdaad, een vreemdeling is op dit moment nog niet illegaal. Dat is niet strafbaar. Dat hoorde ik u ook uitleggen. Nu is er wetgeving op gang gekomen waarmee dat eventueel wel strafbaar wordt. Dat is het nu niet, dus uw verhaal klopt. Maar als het wel strafbaar zou zijn, hoe kijkt uw fractie daar dan tegenaan?

Mevrouw Thijssen (PRO):

Als er sprake is van strafbare feiten, dan hebben we daar het strafrecht voor. Dat is ook de route die dan bewandeld moet worden. Maar we vinden dat het vreemdelingenrecht niet de juiste route is voor het strafrecht.

De voorzitter:

Een vervolgvraag van de heer Lievense.

De heer Lievense (BBB):

Dat is ook gelijk de laatste vraag, over de route die we nu bewandelen. Hadden we volgens uw fractie eerst de discussie moeten voeren over het strafbaar stellen en dan pas over deze wet? Is dat wat u aangeeft?

Mevrouw Thijssen (PRO):

Het debat dat er een halfjaar geleden is geweest — ik verwees er al naar — ging echt over de Asielnoodmaatregelenwet en de strafbaarstelling van illegaliteit. Daar waren wij op tegen. Wij vinden namelijk dat mensen per definitie niet illegaal zijn. Wij vinden wel dat er bij mensen die hier komen een goed proces moet voorliggen dat ze doorlopen. Als aan het einde van de rit blijkt dat mensen mogen blijven, dan ontvangen we ze en zorgen we ervoor dat ze snel kunnen meedoen. Als blijkt dat ze niet mogen blijven, dan is terugkeer de oplossing. Wij weten ook dat terugkeer vooral succesvol is op het moment dat dat vrijwillig gebeurt. Dat is veel succesvoller dan gedwongen terugkeer. Daar kan veel beter op worden ingezet. Maar wij zijn tegen het strafbaar stellen van illegaliteit. Sterker nog, er zijn ook heel veel mensen die niet terug kúnnen, omdat bijvoorbeeld de landen van herkomst niet meewerken. Mensen die dan dus ook in limbo raken, zouden wij nooit strafbaar willen stellen. Dat gaat misschien ook over de ongewenstverklaringen, maar daar kom ik zo meteen op in mijn spreektekst.

De voorzitter:

U vervolgt uw betoog.

Mevrouw Thijssen (PRO):

We zien dat vreemdelingen over de hele linie meer vrijheden krijgen in het vrijheidsregime dan binnen de huidige wet. Denk bijvoorbeeld aan verbeteringen zoals de inrichting van een familiekamer, ruimer internet- en telefoongebruik, meer luchttijd, borging van vrije beweging en verblijf in gezamenlijke ruimtes om bijvoorbeeld samen te kunnen eten en samen tv te kunnen kijken. Ook lichamelijk onderzoek wordt, in ieder geval op papier, beperkt en de toegang tot rechtsbijstand wordt geborgd. Tegelijkertijd zien we dat het beheersregime in de praktijk nog altijd heel veel weg heeft van het bestaande strafrechtelijke regime. Ook de Raad van State concludeert dat met het voorstel "vreemdelingenbewaring op sommige punten nog is geënt op de huidige praktijk, waarbij de inrichting en het regime een penitentiair karakter heeft". Dat geldt bijvoorbeeld ook voor de huisvesting. Zo stelt de Raad van State: "Er wordt onvoldoende duidelijk waarom het voorstel de mogelijkheid openhoudt om een inrichting voor vreemdelingenbewaring te huisvesten in een complex of gebouw dat tevens dienst doet als penitentiaire inrichting."

Wat voor ons dus niet helpt, is dat er enkele amendementen zijn ingebracht en aangenomen die een aantal voorgestelde vrijheden weer willen inperken. Ik denk dan bijvoorbeeld aan een langere duur van de insluiting binnen het verblijfsregime, van twaalf naar vijftien uur, maar ook aan het schrappen van de beklagmogelijkheid bij een lockdown. Het moge duidelijk zijn dat dit soort amendementen afbreuk doen aan het oorspronkelijke doel van de wet, en dat plaatst onze fractie voor een dilemma.

Als we verder in het proces kijken, namelijk ook naar de novelle die is ingediend, dan wordt dat dilemma verder versterkt. Die novelle kwam er, nadat de Eerste Kamer zich hier in 2019 liet informeren tijdens een deskundigenbijeenkomst, waarbij experts heel wat kanttekeningen plaatsten bij het wetsvoorstel. Aan de ene kant werd namelijk gezegd dat het bestuursrechtelijke kader beter tot uitdrukking kon komen, de mogelijkheden voor zinvolle dagbesteding beperkt bleven, arbeid zelfs expliciet was uitgesloten en er ook simpelweg te weinig rust was en te weinig privacy. De borging van het ultimum remedium kon ook beter. De uitwerking van alternatieve vormen van bewaring kon concreter.

Aan de andere kant was er toen ook een directeur aanwezig van een detentiecentrum die pleitte voor de mogelijkheid van een lockdown. Er werd namelijk geconstateerd — en ik heb dat ook ervaren toen ik daar was — dat de sfeer vaker grimmig kan zijn, zelfs ook met agressie tegen medewerkers. Daarbij kwam het zelfs voor dat mensen gewond raakten. Maar wat mijn fractie vervolgens wonderlijk vindt, is dat de novelle vooral bedoeld was om die lockdown mogelijk te maken, terwijl er met de andere kritiekpunten van de experts — dat het bestuursrechtelijke karakter onvoldoende tot uitdrukking kwam — helemaal niets is gedaan. Daarom wil ik van de minister weten hoe hij dit verklaart. Waarom is die novelle aangegrepen om wel de lockdown te introduceren, maar niet om opnieuw scherp te kijken naar het vrijheidsregime en de vrijheden die er worden toegekend in het bestuursrechtelijke kader?

Onze fractie snapt best dat er situaties denkbaar zijn waarin een hele of een gedeeltelijke lockdown aan het einde van een escalatieladder een mogelijkheid is. Echter, de maximale duur van vier weken is buiten proportie. De Raad van State spreekt van een maximale duur van enkele dagen. Wij betreuren het zeer dat het amendement dat hierover aan de overkant is ingediend door collega Westerveld, om die lockdownmogelijkheid terug te brengen naar maximaal een week, het niet heeft gehaald.

Een grote zorg die wij hebben, is dat personeelsschaarste er in de praktijk toe kan leiden dat vaker tot een lockdown overgegaan kan worden. Ik lees in de Handelingen van het debat in de Tweede Kamer dat de minister heeft gezegd dat personeelstekorten geen wettelijke grond zijn om over te gaan tot een lockdown, dus dat is mooi. Ook lees ik dat de minister erop vertrouwt dat het in de uitvoering dan ook op een goede manier wordt toegepast. Ik heb wel een concrete vraag aan de minister hierover. Wil hij de inspectie verzoeken om, na de verplichting om tot melding over te gaan, te onderzoeken of personeelsschaarste hieraan niet toch — misschien wel indirect of impliciet — ten grondslag heeft gelegen? Ik zou hem ook willen vragen of hij het aantal lockdowns wil laten monitoren, zodat dit ook terugkomt in de verslaglegging van de inspectie.

Mevrouw Van Toorenburg i (CDA):

Mevrouw Thijssen neemt haar rol altijd heel serieus, nu ook, met haar werkbezoek aan een instelling. Heel goed. Daar gaat ook mijn vraag over. Als je namelijk naar plekken gaat waar vreemdelingen zijn ingesloten, dan hoor je ook dat zo'n lockdown ook voor een inrichting heel onhandig is. Geen inrichting zal een lockdown langer laten duren dan strikt noodzakelijk, want dat is in de praktijk bijna niet uitvoerbaar. Dan vraag ik toch aan mevrouw Thijssen of zij ook zelf deze vraag heeft gesteld. Het is namelijk op papier misschien een angst, maar als u in een inrichting kijkt hoe men werkt, dan weet je dat een lockdown nooit langer zal duren dan echt strikt noodzakelijk.

Mevrouw Thijssen (PRO):

Klopt, ik heb dat gesprek gevoerd. Dat was ook heel prettig om te voeren. Er werd aangegeven dat in een jaar tijd een aantal keren tot een lockdown wordt overgegaan, en dat dat ook het einde van een escalatieladder is. Ik zie dat daar ook met zorgvuldigheid naar wordt gekeken in de huidige praktijk. Vervolgens wordt ook snel weer gekeken hoe het weer afgebouwd kan worden. Dat heb ik allemaal gezien. Mijn punt van zorg zit 'm in de maximale termijn van vier weken. Dat kwam tot nu toe niet voor, omdat het niet nodig is. Wat heel belangrijk is — dat weet u denk ik ook — is dat de directeur, in dit geval, heel veel vrijheden krijgt om dit te kunnen toepassen. Wij zoeken naar iets meer waarborgen, zodat er bijvoorbeeld geen willekeur plaatsvindt. Er zal daar maar net een directeur met andere bedoelingen komen; dat is heel kwetsbaar. We snappen een lockdown, maar vier weken is veel te lang — één week was ook goed geweest — en we vinden het zeer kwetsbaar dat het besluit voor zo'n ingrijpende maatregel in handen ligt van één persoon.

De voorzitter:

Een vervolgvraag van mevrouw Van Toorenburg.

Mevrouw Van Toorenburg (CDA):

Ik denk dat het belangrijk is om dit er even uit te lichten. We hebben een wetsvoorstel voor ons liggen waarin een mogelijkheid wordt geboden. Wij zijn als Kamer gehouden om te kijken hoe iets uitwerkt. We zien dat instellingen het nooit langer zullen laten duren dan strikt noodzakelijk is. In mijn eigen inbreng zal ik met name op de waarborgen ingaan. Ik vind het wel belangrijk om dit er even uit te lichten, omdat er soms een beeld ontstaat dat er de meest draconische dingen kunnen gebeuren, terwijl men in de uitvoering ziet dat een lockdown nooit langer duurt dan strikt noodzakelijk.

De heer Janssen i (SP):

Even een korte verhelderende vraag aan mevrouw Thijssen. Is mevrouw Thijssen op zoek naar juridische waarborgen voor zo'n lockdown, smaller dan nu verwoord is in wat nu voorligt, en anders dan dat in de praktijk blijkt dat het onhandig is, er te weinig mensen zijn, er te weinig plek is et cetera? Is mevrouw Thijssen het met mij eens dat we uit moeten gaan van een feitelijke situatie waarin er wél voldoende mensen zijn en wél voldoende capaciteit is et cetera, en dat die juridische situatie beperkt moet worden, anders dan dat er te weinig praktische mogelijkheden zijn?

Mevrouw Thijssen (PRO):

Beide. De huidige praktijk bepaalt natuurlijk ook de inzet van zo'n middel. Ik denk dat het goed is om dit debat straks bij de minister te gebruiken om vragen te kunnen stellen over wat de begrenzing is van de toepassing ervan, dus onder welke omstandigheden het juridisch geoorloofd is en wanneer we vinden dat er andere zaken ingezet zouden moeten worden. Ik zou dit debat daar graag straks bij de minister voor willen gebruiken. Ik hoop de SP-collega dan aan mijn zijde te vinden.

De voorzitter:

Een vervolgvraag van de heer Janssen.

De heer Janssen (SP):

Ik denk dat wij het eens zijn over het feit dat de juridische begrenzingen goed vastgelegd moeten zijn, anders dan de praktische toevallige omstandigheden van te weinig capaciteit of te weinig plek.

De heer Schalk i (SGP):

Ik ga ook nog even door op deze thematiek. Mevrouw Thijssen geeft aan dat een directeur heel veel bewegingsvrijheid heeft om zo'n lockdown in te stellen, maar heeft zij met mij geconstateerd dat er een meldingsplicht is rondom de lockdown en dat die plicht misschien wel het begrenzende element is waar ze naar op zoek is? Daardoor zal een directeur namelijk niet zomaar in het wilde weg — dat zullen ze trouwens nooit doen — lockdowns herhalen dan wel een hele lange lockdown afkondigen, omdat er via de meldingsplicht meegekeken wordt. Is dat niet een voldoende waarborg?

Mevrouw Thijssen (PRO):

We zijn er ontzettend blij mee dat die meldplicht erin is gekomen dankzij het amendement-Westerveld. Mijn vraag die ik aan de minister stelde, gaat erover dat we dan via het inspectierapport ook meer informatie krijgen over de meldingen die gedaan worden en dat vervolgens onderzocht wordt wat eraan ten grondslag heeft gelegen. Ik probeer vandaag die meldplicht ook nog iets verder in te vullen en uit te werken, om wat meer comfort te krijgen bij de werking die de heer Schalk voorstelt.

De voorzitter:

Een vervolgvraag van de heer Schalk.

De heer Schalk (SGP):

Dank voor dit antwoord. Het gaat er mij niet om dat ik iets wil toevoegen; ik wil eigenlijk iets tegenwerpen. Ik had de indruk dat mevrouw Thijssen nog op zoek was naar zo'n meldingsplicht of naar een instrument om ervoor te zorgen dat zo'n lockdown niet vrijblijvend ingezet kan worden. De directeur heeft heel veel mogelijkheden, maar niet de mogelijkheid om uit zichzelf en alleen te bepalen of er een lockdown komt. Hij moet dit immers melden. Dat wil ik klip-en-klaar maken.

Mevrouw Thijssen (PRO):

Daar zijn wij ons zeker van bewust. Wat we wel een kwetsbaarheid vinden in de huidige constellatie, is dat er geen beklagmogelijkheid is. De lockdown kan worden toegepast, vervolgens is er een meldplicht en dan kan daar later, als de lockdown al geweest is, naar gehandeld worden, maar dan is het kwaad eigenlijk al geschied. Wij vinden het heel spijtig dat de beklagmogelijkheid die er aanvankelijk wel was, niet meer mogelijk is voor de mensen die het betreft. Dat is dus weer een vermindering van de waarborgen.

Voorzitter. Ik constateerde net al dat na de deskundigenbijeenkomst wel werk is gemaakt van de lockdown, maar dus niet van de punten die het bestuursrechtelijke regime zouden versterken. Een van de punten die naar voren kwamen, zowel in de deskundigenbijeenkomst als in het werkbezoek waar ik was, is dat de mogelijkheden voor zinvolle dagbesteding best beperkt zijn. Dat is heel zonde, want, zo werd ons verteld, mogelijkheden voor zinvolle dagbesteding dienen eigenlijk meerdere doelen, namelijk rust in de instelling en daardoor ook meer veiligheid voor de mensen die dit ingewikkelde werk moeten doen, maar zeker ook een succesvolle terugkeer en een meewerkhouding en meewerkstand. Dus mijn vraag aan de minister is of hij de analyse deelt dat meer mogelijkheden voor zinvolle dagbesteding een win-winsituatie is en, zo ja, of hij mogelijkheden ziet om hier meer in te kunnen voorzien. De bestaande praktijk wordt namelijk als te beknellend en te weinig ervaren. Ik overweeg een motie op dit punt.

Het bleef niet bij de novelle alleen. Ik zei in het begin van mijn betoog al dat de wet ook is gebruikt als een speldenkussen waar van alles op is geprikt. Een van die punten is de ongewenstverklaring en daar heb ik een aantal vragen over. Die gaan over de doeltreffendheid, de proportionaliteit, de effectiviteit en de uitvoerbaarheid van deze maatregel. Allereerst de doeltreffendheid. Erkent de minister dat met de ongewenstverklaring een stap wordt gezet waarbij vreemdelingen sneller onder het strafrecht komen te vallen, wat dus eigenlijk ingaat tegen het doel van de wet die nu voorligt, namelijk de beweging van het strafrecht naar het bestuursrecht? Mijn tweede vraag gaat over proportionaliteit. Kan de minister onderbouwen of er ten opzichte van het inreisverbod een duidelijke meerwaarde is van deze maatregel? Wat zegt het geringe aantal personen, namelijk 800 tot 1.200, om wie dit gaat over de proportionaliteit van deze maatregel? De derde vraag gaat over effectiviteit. Klopt het dat de ongewenstverklaring niet bewezen effectief is, maar dat de maatregel rust op de veronderstelling dat die ervoor zorgt dat iemand gaat vertrekken? Kan het zelfs niet contraproductief werken, zou ik willen weten, omdat mensen juist verder buiten beeld gaan raken met deze maatregel? En dan de uitvoerbaarheid. Erkent de minister dat de introductie van de ongewenstverklaring voor verdere complexiteit zorgt binnen het toch al zo ontzettend complex gemaakte stelsel van terugkeer? Tijdens mijn werkbezoek aan Schiphol, gaven de verschillende ketenpartijen die aanwezig waren aan: laat ons nou gewoon ons werk doen met wat er ligt en kom nou niet weer met nieuwe maatregelen; het is al complex genoeg en we hebben onze handen al vol aan alles aan wat ons afkomt. Graag een reactie.

Ik kom tot mijn afronding, voorzitter. Ik wil nog heel graag stilstaan bij een amendement dat is aangenomen op de novelle, namelijk een meeliftamendement. We zijn überhaupt kritisch op het feit dat het amendement op deze novelle is geprikt, want hiermee wordt de Vreemdelingenwet 2000 gewijzigd en niet de wet waar we het eigenlijk over moeten hebben vandaag. Het gaat hier over het afschaffen van de rechterlijke dwangsommen. Een dwangsom is niet bedoeld als een sanctie achteraf, maar als een middel om voortvarende besluitvorming te bevorderen. Dat zegt ook de rechtbank in Den Haag in een uitspraak van 2020. In het vastgelopen systeem worden beslistermijnen vaak niet gehaald. Dat weten we. En ja, daar wordt ook misbruik van gemaakt; dat weten we ook. Onze oproep is: pak de oorzaken aan, maar niet de symptomen. Duidelijk mag zijn dat onze fractie geen voorstander is van afschaffing van de rechterlijke dwangsom. Dit gaat namelijk ten koste van de rechtsbescherming, maar het neemt ook de druk op het systeem weg om die beslistermijnen te halen. Waar kan een vreemdeling straks nog zijn recht halen als de overheid zich niet aan de beslistermijnen houdt?

In november 2022 stelde de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State dat het afschaffen van de rechterlijke dwangsom in asielzaken in strijd is met het Unierecht. De Raad van State verklaarde dat de Tijdelijke wet opschorting dwangsommen IND daarom onverbindend. Denkt de minister dat dit besluit stand houdt bij de rechter in het geval dat er rechterlijke procedures worden opgestart en, zo ja, op basis waarvan? Mijn tweede vraag. Ik zou graag van de minister willen horen of hij de afwegingen van zijn collega van Sociale Zaken deelt. Hij maakt namelijk een terugtrekkende beweging op dit punt. Hij denkt eraan om af te zien van het afschaffen van dwangsommen voor het UWV. In hoeverre mogen onderdanen de dupe worden van het falen van de overheid, wil ik weten. Mijn derde vraag is: als het afschaffen van dwangsommen zich gaat beperken tot vreemdelingen, accepteren we dan dat er een ander regime geldt voor vreemdelingen? Hoe verhoudt dit zich dan tot artikel 1 van de Grondwet? Ik wil ten slotte weten of de minister wil voorzien in een evaluatie van de afschaffing van de rechterlijke dwangsommen, als deze het toch gaat halen.

Mevrouw Van Toorenburg (CDA):

Namens PRO wordt er vandaag kritisch gekeken naar het afschaffen van de dwangsommen. Dat snap ik ook wel. We hebben met elkaar volgens mij namelijk één ding voor ogen: die procedures moeten sneller. Maar die kritiek begon eigenlijk met de zin dat een bepaalde maatregel een doel moet dienen. Moeten we niet met elkaar constateren dat de dwangsom, om snelheid te krijgen in het proces, dat doel helemaal niet dient?

Mevrouw Thijssen (PRO):

Het doel van de dwangsom is ook dat het een drukmiddel is zodat de overheid de beslistermijnen haalt. Eenvoudigere regels zijn nodig voor de overheid om de beslistermijnen te halen en niet iedere keer weer wetgeving op wetgeving stapelen, al helemaal niet in het tempo waarin dat nu gebeurt. Dat lezen we ook terug in het rapport van de Algemene Rekenkamer. Wat we ook in het rapport van de Algemene Rekenkamer lezen, is dat de IND onvoldoende stuurt op de mogelijkheden die er zijn om sneller tot beslissingen te komen. Er is dus heel veel mogelijk. Wij zeggen: ga dat allemaal doen, maar zorg er niet voor dat het kind met het badwater wordt weggegooid en dat het laatste drukmiddel dat er nu nog is, ook uit handen wordt genomen.

Mevrouw Van Toorenburg (CDA):

Wat ik hoor, is een beetje tegenstrijdig, want het is een drukmiddel voor de overheid om vaart te maken. Wij zien dat dat drukmiddel niet werkt. Miljoenen gaan weg uit het systeem van de IND. Die gaan naar individuen die vinden dat ze te lang hebben gewacht. Dat vinden wij verschrikkelijk; daar moet wat aan gedaan worden. Maar is het dan niet juist verkeerd om die miljoenen bij de IND weg te halen? Wij zien liever dat die miljoenen worden geïnvesteerd om ervoor te zorgen, in het belang van iedereen, van alle vreemdelingen en de samenleving, dat die termijnen wel worden gehaald. Ik vraag eigenlijk concreet het volgende. Ja, we zijn het eens over het feit dat het allemaal te lang duurt, maar is dit instrument niet juist vertragend omdat het geld kost bij de IND, waardoor minder mensen het werk kunnen doen?

Mevrouw Thijssen (PRO):

We weten dat er bij de IND sprake is van ondercapaciteit en onderfinanciering. We waren heel blij dat in dit huis … Ik kijk naar mevrouw Huizinga, want zij heeft ervoor gezorgd dat er meer geld beschikbaar zou moeten komen voor de IND om het werk te kunnen doen. Ik zou ook aan de minister willen vragen: hoe staat het met de uitvoering van die motie? Als het over geld gaat: zorg ervoor dat de IND voldoende capaciteit heeft, voldoende op sterkte is en alle werkvoorraden zou kunnen wegwerken. Als dat allemaal gebeurt, besparen we de miljoenen die nu worden uitgegeven aan de rechterlijke dwangsommen, die dan dus niet nodig zouden zijn. Dat is mijn antwoord.

De voorzitter:

Tot slot, mevrouw Van Toorenburg.

Mevrouw Van Toorenburg (CDA):

Het is geen antwoord op mijn vraag. Ik vroeg naar het verdrietige gegeven dat er heel veel extra geld bij de IND wordt weggehaald. Dat wil mevrouw Huizinga niet. Wij hebben eerder samen met D66 een motie ingediend in de Tweede Kamer om ervoor te zorgen dat de IND beter en stabieler wordt gefinancierd. Maar het weghalen van het geld bij de IND en dat naar individuen laten gaan, ondermijnt juist het systeem, is de stelling van het CDA. Als je ervoor zorgt dat al dat geld in het systeem blijft, zijn niet alleen de vreemdelingen daarbij gebaat, maar onze hele samenleving.

De heer Van Rooijen i (50PLUS):

Mijn fractie vindt dwangsommen in de eerste plaats weggegooid geld, dat in de verkeerde handen komt. Mijn vraag is de volgende. Wij zijn voor het afschaffen van de dwangsom, maar vinden wel dat, gegeven de uitspraak van de rechter destijds dat er een effectief middel moet zijn om te zorgen dat er gebeurt wat er moet gebeuren, er gekeken moet worden hoe een rechter, als hij een besluit neemt, zeker kan weten dat er een rechtsmiddel komt in de plaats van dwangsommen om die uitspraak te laten naleven. Daarbij zal het nodig zijn — ik sluit aan bij mevrouw Van Toorenburg — dat er voldoende capaciteit is voor de IND en dat al het geld dat we nu weggooien, beter gebruikt wordt voor een betere uitvoering van de rechten die er zijn, zodat rechterlijke uitspraken ook kunnen worden nageleefd.

De voorzitter:

En de vraag aan mevrouw Thijssen is: bent u het met mij eens?

De heer Van Rooijen (50PLUS):

Ja.

Mevrouw Thijssen (PRO):

Sowieso ben ik het niet eens met wat er gesteld wordt, namelijk dat het het weggooien van geld is. Het gaat hier ook om de rechtsbescherming van mensen. Het zijn mensen die in een kwetsbare positie zitten, die in afwachting zijn en die zelf ook gebaat zijn bij snelle procedures en eerder duidelijkheid krijgen. Op het moment dat dit niet geboden wordt, hoort de overheid daarin tegemoet te komen. We zien dat niet als weggegooid geld. Wij zien dat als bescherming in een democratische rechtsstaat.

De heer Van Rooijen (50PLUS):

Kijk, je kunt uitvoerig discussiëren over dwangsommen. U haalt de minister van Sociale Zaken aan, en dwangsommen in het algemeen. Die bestaan ook bij belastingen; ik weet er alles van. Maar het gaat erom hoe iets uit de hand kan lopen. Laat ik het anders zeggen. Als het nou nog beperkte dwangsommen zouden zijn met een maximum, maar er gaan tienduizenden euro's naar bepaalde individuen, zonder dat dat tot iets leidt, behalve dan dat het vaak ook in verkeerde zakken komt en ook nog kan worden gebruikt om weer rechtszaken tegen de overheid te beginnen. Dit systeem is uit de hand gelopen, is dolgedraaid. Het is heel hard nodig dat er een eind aan komt. Wij zijn wel voor rechterlijke middelen om rechterlijke uitspraken te laten naleven. Als de dwangsommen verdwijnen, moeten we daar aandacht aan geven. Ik kom daar straks in het debat uitvoerig op terug. Maar bent u het daar niet mee eens? Ik zal die vraag even duidelijk stellen.

De voorzitter:

Ja, dat is een heel heldere vraag.

Mevrouw Thijssen (PRO):

Ik denk dat wij het niet helemaal eens zijn. Ik ben ook benieuwd waar u dan straks mee gaat komen, wat er dan tegenover wordt geplaatst als dit gaat verdwijnen. Wij zien ook dat er ook misbruik van gemaakt kan worden. Dat heb ik ook net gezegd in mijn inbreng. Daar zijn wij ook tegen. Maar het is niet zo dat het principe van de dwangsom alleen maar misbruik is. Dus alle verdachtmakingen daaromtrent werpen wij van ons af. Wij geloven erin dat ze een functie hebben en dat het doel overeind moet blijven. Als het problemen geeft, zoals nu het geval is — daar lopen wij ook niet voor weg — moeten die problemen worden opgelost. Maar dat is niet het wegnemen van een symptoom. Dat is het hele systeem weer laten functioneren. En daar schort het nu aan.

De voorzitter:

Tot slot, de heer Van Rooijen.

De heer Van Rooijen (50PLUS):

Ik heb zelf het woord "misbruik" ook niet genoemd. Dat even voor alle duidelijkheid. Maar erkent u dat het middel van de dwangsommen niet geschikt is voor het doel dat we willen bereiken? Mevrouw Van Toorenburg gaf dat ook al aan. Ik stel even duidelijk die vraag.

De voorzitter:

Tot slot op dit punt, mevrouw Thijssen. Ik nodig u uit om compact te reageren.

Mevrouw Thijssen (PRO):

Ik doe mijn best. Er zijn twee doelen, één, rechtsbescherming en twee, een drukmiddel. In de manier waarop de dwangsom in principe is vormgegeven, voldoet die aan beide doelen. Daarom willen wij er niet vanaf. Als het nu niet werkt, omdat de hele asielketen vastloopt en de procedures worden overschreden, dan moet je daar wat aan doen.

De heer Schalk (SGP):

Omdat ik door wil op de dwangsommen, mag ik van de heer Nicolaï voor. U vindt het ook goed, voorzitter, dus dat is bijzonder. Ik heb nog een vraag over de dwangsommen. We weten dat er in 2024 36,8 miljoen aan besteed werd. In 2025 was dat 79 miljoen. Dit jaar is er 377 miljoen voor gereserveerd. Dat zijn astronomische bedragen. Ik begrijp dat mevrouw Thijssen er zorgen over heeft en denkt: moet het wel afgeschaft worden? Maar de formulering en de bewoordingen doen er echt toe. Ik heb haar een paar keer horen zeggen dat de rechtsbescherming wordt aangetast door het wegnemen van de dwangsommen. Maar dat zie ik niet. De dwangsommen zijn een prikkel voor de overheid, of in dit geval voor de IND, maar de rechtsbescherming van degene die klaagt, wordt niet aangetast door het wegnemen van de dwangsommen. Is mevrouw Thijssen dat met mij eens?

Mevrouw Thijssen (PRO):

Nee, daar ben ik het niet mee eens, omdat dit een van de weinige middelen is die een vreemdeling heeft om in verweer te kunnen komen. Dus één, daar ben ik het niet mee eens. Twee, een ander punt dat ik maakte, een principiëler punt, is dat we straks misschien in een situatie terecht gaan komen waarin bepaalde mensen in Nederland, onderdanen in Nederland, dit rechtsmiddel wel hebben, en anderen, namelijk vreemdelingen die onderdaan zijn van Nederland, dat niet meer hebben. Dan is er ook sprake van rechtsongelijkheid en daarom zou ik straks ook graag van de minister willen weten of hij wil bezien hoe dit amendement zich verhoudt tot artikel 1 van de Grondwet. Daarom ben ik ook heel benieuwd hoe dit voorstel gezien moet worden na de uitspraak van de Raad van State, die had gezegd dat de Tijdelijke wet opschorting dwangsommen bij de IND onverbindend werd verklaard.

De voorzitter:

Een vervolgvraag van de heer Schalk.

De heer Schalk (SGP):

Nog preciezer: mevrouw Thijssen zegt nu dat de dwangsom een rechtsmiddel is, maar dat is natuurlijk niet aan de orde. Het rechtsmiddel is dat iemand die het niet eens is met de beslissing, zich kan wenden tot de rechter en tot alle instanties die keurig netjes in onze wet zijn geregeld, maar dat we bijvoorbeeld de IND hebben gedwongen om sneller te handelen, terwijl die dwangsom uiteindelijk leidde tot langzamer handelen. Het komt dus niet tot z'n doel, maar de rechtsbescherming wordt niet aangetast, want de persoon in kwestie krijgt er dan weliswaar geen geld meer voor, maar heeft nog alle middelen ter beschikking. Is mevrouw Thijssen het daarmee eens?

Mevrouw Thijssen (PRO):

Ik wil vooral even ingaan op het punt over dat langzamer handelen, want ik vind dat we precies moeten zijn in de analyse. De reden waarom er langzaam gehandeld wordt, is niet zozeer die dwangsom. Dat kan iets van een factor zijn, maar de redenen waarom die beslistermijnen niet worden gehaald, zijn veel complexer en ingewikkelder. Dat zegt de Algemene Rekenkamer ook. Ik wil dus al niet meegaan in het beeld dat er bestaat dat het allemaal vastloopt vanwege die rechterlijke dwangsommen, want dat is niet zo.

De voorzitter:

Tot slot de heer Schalk.

De heer Schalk (SGP):

Nee, dat ben ik natuurlijk weer eens met mevrouw Thijssen, want die rechterlijke dwangsommen zijn niet het probleem. Die zijn er bijgevoegd om de instanties sneller te gaan laten werken. Maar dat doet niets af aan de rechtsbescherming van de persoon die zich kan beroepen op van alles en nog wat. Daar heeft mevrouw Thijssen nog niet op geantwoord. Er wordt niets afgepakt van de rechtsbescherming van de persoon in kwestie. Het enige is dat z'n zakken niet gevuld worden.

De voorzitter:

Mevrouw Thijssen, wilt u op dat laatste punt nog ingaan?

Mevrouw Thijssen (PRO):

Ja. Wij zien dat dus anders. Dat heb ik net uitgelegd. En ik ben het wel eens met de heer Schalk dat dit in het systeem dat nu dus niet werkt, ook niet de uitwerking heeft die wij wensen. Daarom zeg ik ook: pak nou het systeem aan, in plaats van dit middel. Zorg ervoor dat het probleem wordt opgelost, in plaats van het symptoom weg te nemen.

De heer Nicolaï i (PvdD):

Ik was niet van plan om over de dwangsommen te beginnen, maar wat de heer Schalk net zei, daagt mij toch uit om daarop in te gaan. Ik had ook nog een andere vraag aan mevrouw Thijssen. Wat alle voorgaande sprekers niet zien en niet bespreken, is dat er wel degelijk een rechtsmiddel verdwijnt. De heer Schalk zegt: nee, die vreemdeling kan gewoon naar de rechter en kan alles nog aanvoeren en kan voor z'n rechten opkomen. Maar het gaat om de bescherming niet van die vreemdeling, maar om de bescherming van het récht. Het gaat eigenlijk om de bescherming van de rechtér. Wat doet de rechter? Die luistert, die bespreekt in de zitting de mogelijkheden die de IND ziet voor beslissingen, termijnen enzovoort. En die bepaalt op een gegeven moment een termijn waarbinnen de overheid moet beslissen. Maar, en zo staat het ook in de uitspraak van de Raad van State en zo vloeit het ook voort uit artikel 47 van het EU-Handvest: als de rechter geen middelen heeft om zijn uitspraak te laten uitvoeren, dan wordt het recht verkracht, zeg ik tegen de heer Schalk en al die anderen. Dat is de essentie van waar het vandaag over gaat. Dat is één. Twee. Deze vreemdelingen wordt een recht ontzegd dat alle anderen in Nederland blijft toekomen. Daar hoor ik de voorgaande sprekers ook niet over. Ten derde.

De voorzitter:

Meneer Nicolaï, gaat u wel komen tot een vraag aan mevrouw Thijssen? Anders begint uw eerste termijn.

De heer Nicolaï (PvdD):

Ja. Ik ga afsluiten met de beroemde vraag van de heer Van Rooijen: bent u het daarmee eens?

Mevrouw Thijssen (PRO):

Daar kan ik heel kort over zijn: hier ben ik het zeker mee eens! Dank u wel, meneer Nicolaï.

De heer Nicolaï (PvdD):

Laat ik anders zeggen: als mevrouw Thijssen op deze punten even zou willen ingaan.

De voorzitter:

Dat gaan we vragen aan mevrouw Thijssen. Dan komt daarna heel even meneer Schalk voor een hele korte vraag; anders gaan we een hele wonderlijke interruptiecyclus in. Mevrouw Thijssen, wilt u ingaan op de minstens drieënhalve opmerking van collega Nicolaï?

Mevrouw Thijssen (PRO):

Ik vind het een mooi betoog; ik deel dat. Ik heb die verschillende punten in mijn inbreng net ook aangereikt en aangestipt. Ik denk dat wij de handen kunnen schudden.

De heer Nicolaï (PvdD):

Dan had ik nog een korte vraag die ik aanvankelijk alleen wilde stellen. Ik hoorde mevrouw Thijssen …

De voorzitter:

Meneer Nicolaï, één moment. Dit gaat over een ander onderwerp. Ik geef heel kort even meneer Schalk het woord, want hij werd persoonlijk aangesproken. Hij mag even reageren. Daarna gaan we door.

De heer Schalk (SGP):

Voorzitter, dank daarvoor. Het gaat er nu niet over om een discussie met meneer Nicolaï te starten maar wel om even recht te zetten wat ik heb bedoeld te zeggen. Natuurlijk kun je dwangsommen zien als een rechtsmiddel, maar waar het wat mij betreft om ging, is dat de rechtsbescherming niet aangetast wordt, dus de rechterlijke mogelijkheden die iemand heeft om zijn beklag te doen of wat dan ook. Wat mij betreft is op dit moment daarmee voldoende gereageerd op de opmerking van meneer Nicolaï richting mij.

De voorzitter:

Dat idee heb ik ook. Dan gaan we nog even naar de laatste vraag van de heer Nicolaï.

De heer Van Rooijen (50PLUS):

Voorzitter.

De voorzitter:

Is het op dit punt, meneer Van Rooijen?

De heer Van Rooijen (50PLUS):

Ja, voorzitter, net als collega Schalk.

De voorzitter:

Oké. Kort graag.

De heer Van Rooijen (50PLUS):

Ik maak bezwaar tegen de opmerking van collega Nicolaï dat degenen die over de dwangsom een mening hebben, daarmee de rechten verkrachten. Ik maak daar bezwaar tegen. Ik heb daarnet aangegeven, en ik kom daar straks nog op terug, dat dat middel van die dwangsom, dat geld, straks weg is. In Europa is het ook niet verplicht om een dwangsom te regelen. Ons punt is: als die dwangsommen verdwijnen, dan moeten we kijken welk ander middel er komt om zeker te stellen dat de rechterlijke uitspraak ook wordt nageleefd. Daar kom ik straks op terug.

De voorzitter:

Daar gaan we straks allemaal op terugkomen. De heer Nicolaï gaat daar nu ook niet op reageren, maar stelt zijn laatste vraag.

De heer Nicolaï (PvdD):

Excuses aan de heer Van Rooijen. Hij had gezegd: het recht wordt niet verkracht als er een ander middel is. Alleen, in mijn optiek is dat andere middel er op dit moment niet. De heer Schalk ziet allerlei middelen die ik niet zie.

Ik had een vraag aan mevrouw Thijssen. Zij is uitgebreid ingegaan op de kwestie van het regime, de rechtsstatelijkheid enzovoort. Ik kwam iets tegen en ik ben benieuwd wat mevrouw Thijssen daarover naar voren zou willen brengen, wellicht in de tweede termijn. In artikel 22, tweede lid, wordt een bevoegdheid gegeven om een ministeriële regeling vast te stellen, waarbij de minister — let wel — voor twee maanden een aparte regeling kan treffen waarbij afwijking plaatsvindt van de bewegingsvrijheid, het recht op bezoek, de toegang tot dagbesteding en de duur van de insluiting. Hij kan die tweemaandentermijn iedere keer weer verlengen. Hoe rechtsstatelijk vinden we dat? Hoe vindt PRO dat daarop gereageerd moet worden?

Mevrouw Thijssen (PRO):

Ik ben heel blij met deze vraag, want ik heb dat inderdaad niet aan mijn spreektekst toegevoegd. Dit is wel een punt waar onze fractie over struikelt bij het eindoordeel over deze wet. De vrijheden die de heer Nicolaï noemt, zorgen er juist voor dat de bewegingsvrijheid, ook materieel, dus het feit dat je je kunt bewegen en niet zo lang ingesloten hoeft te zitten et cetera, wordt ingewilligd en dat het meer een bestuursrechtelijk karakter heeft. In de huidige wet die nu voorligt, wordt door drie artikelen, in drie plekken in de wet — ik weet ze niet uit mijn hoofd — een mogelijkheid gecreëerd om die vrijheden weer uit te zonderen. Dat kan met een ministeriële regeling geëffectueerd worden. Daar zijn we heel kritisch op, dus daarom maak ik ook van mijn beantwoording graag gebruik om me even tot de minister te wenden. Wat zijn wat de minister betreft goede waarborgen om dit te kunnen toepassen? Dus welke redenen zijn er, welke omstandigheden moeten er zijn, om gebruik te maken van deze bevoegdheid via die ministeriële regeling? Dat is één. En twee: ik ben ook heel erg benieuwd wat dit nou eigenlijk toevoegt, deze uitzonderingsbepaling — laat ik het even zo noemen — van twee maanden die ook continu verlengd kan worden, ten opzichte van de lockdown die we al hebben. Ik zie de relevantie van deze drie artikelen niet zo goed.

De voorzitter:

Tot slot, meneer Nicolaï.

De heer Nicolaï (PvdD):

Het gebeurt bij niet bij AMvB, dus de Raad van State wordt er niet over geraadpleegd, de Kamers worden er niet over geraadpleegd. Mijn vraag is dan hoe PRO daartegenover staat.

Mevrouw Thijssen (PRO):

Ik ben heel blij. Ik kreeg de artikelen voor mij geschoven. Het gaat om de artikelen 22, 36 en 43; dat dat duidelijk is. Wij vinden dat een te grote bevoegdheid om via een ministeriële regeling te doen, waar dus ook weinig checks-and-balances op zijn. Veel liever zouden wij willen dat dat bijvoorbeeld met een voorhang naar de Kamers wordt gestuurd voordat daartoe over wordt gegaan of dat er aan andere dingen wordt gedacht dan dat dit met een pennenstreek geregeld kan worden.

De voorzitter:

Mevrouw Van Bijsterveld, hebt u een interruptie op dit punt? Anders vraag ik mevrouw Thijssen om haar bijdrage af te ronden, want ik heb het woord "afronden" al gehoord uit haar mond.

Mevrouw Thijssen (PRO):

Dat klopt inderdaad. Ik heb nog een aantal afrondende zinnen. Onze fractie wacht de beantwoording van de minister af en ook echt met grote belangstelling. Duidelijk mag zijn dat wij vanwege alle spelden die op dat kussen zijn geprikt zeer kritisch zijn op de novelle. Ik kan ook al zeggen dat we hier waarschijnlijk niet voor zullen stemmen. De stap die naar het bestuursrechtelijke regime wordt gemaakt, vinden wij echt een stap vooruit, maar van het idee hierachter, namelijk meer vrijheden bieden, vragen wij ons af of dat in de praktijk eigenlijk wel voldoende overeind is gebleven. Daarom beraden wij ons op ons eindoordeel.

Dank u wel.

De voorzitter:

Dank u zeer, mevrouw Thijssen. Er is een interruptie van mevrouw Van Bijsterveld.

Mevrouw Van Bijsterveld i (JA21):

Ik wil allereerst nog even terugkomen op dat speldenkussen. U bent zich er ook van bewust dat deze wetgeving natuurlijk deels al in de Asielnoodmaatregelenwet geïncorporeerd was, maar dat die door allerlei omstandigheden niet door deze Kamer kwam. Wat ik toch interessant vind, is dat GroenLinks-PvdA in de Tweede Kamer — althans, zo staat het in de stemmingslijst; ik kan ook PRO zeggen, maar er staat "GroenLinks-PvdA" — voor deze wetgeving heeft gestemd. Dus wat maakt nu dat u op deze wijze uw bijdrage levert, die eigenlijk een beetje diametraal staat ten opzichte van het standpunt in de Tweede Kamer?

Mevrouw Thijssen (PRO):

Op de eerste plaats maken wij onze eigen afweging hier, in dit huis. Op de tweede plaats is het heel belangrijk om naar de stemverklaring te luisteren van het Tweede Kamerlid Lisa Westerveld, die het woord voerde. Zij heeft heel duidelijk gezegd: de ongewenstverklaring en zeker het afschaffen van de rechterlijke dwangsommen, daar is PRO tegen. Daar zijn we altijd tegen geweest. Dat is een harde tegenstem geweest. Tegelijkertijd zegt zij dat zij de beweging die wordt gemaakt — ik refereerde daar al een paar keer aan — van het strafrechtelijke regime naar het bestuursrechtelijke steunen. Ze hebben dus het totaalpakket in overweging genomen bij hun eindoordeel.

De voorzitter:

Mevrouw Bijsterveld, nog een korte vervolgvraag.

Mevrouw Van Bijsterveld (JA21):

U begrijpt dat ik dat ik dat een heel verstandige afweging vond.

De voorzitter:

Van die opmerking nemen we kennis. De heer Van Hattem met een interruptie.

De heer Van Hattem i (PVV):

Ik hoor mevrouw Thijssen van PRO zeggen: we gaan tegen de novelle stemmen. Dan vraag ik me af, GroenLinks … Ik moet PRO zeggen tegenwoordig. Daar hebben ze hier een hele discussie over gehad. PRO heeft nu het voornemen geuit hiertegen te stemmen. Ondertussen wordt er wel aan alle kanten vanuit deze partij gedeald met het kabinet-Jetten om allerlei zaken voor elkaar te krijgen en dan laat ze op dit moment wel duidelijk merken dat er op het gebied van asiel en migratie blijkbaar geen ruimte wordt gegeven. Dan vraag ik me af hoe groot de vriendschap, de bromance, zoals het hier geloof ik vorige week genoemd, tussen PRO en het kabinet nou daadwerkelijk is.

Mevrouw Thijssen (PRO):

Eerlijk gezegd vind ik het een beetje buiten de orde van dit debat, maar de voorzitter heeft niet ingegrepen.

De voorzitter:

Nou, daagt u mij niet uit, mevrouw Thijssen. Als u nou heel kort reageert.

Mevrouw Thijssen (PRO):

Ja, een heel korte reactie. Wat daar gebeurt, weet ik niet. Daar gaan wij in de Eerste Kamer ook helemaal niet over. Wij kijken wat er op ons afkomt. Daar vormen wij ons een eigen oordeel over, en ons oordeel hangt nog een beetje boven de markt als het gaat over deze wet.

De voorzitter:

Meneer Van Hattem, heeft u een vervolgvraag over het punt dat op de agenda staat?

De heer Van Hattem (PVV):

Ik heb de fractie van PRO natuurlijk vorige week ook van alles horen zeggen en dan speelt de Eerste Kamer juist wel een belangrijke rol in de vraag in hoeverre er steun wordt gegeven aan dit kabinetsbeleid. Maar als het dan op het onderdeel asiel en migratie aankomt, blijft die steun dus schijnbaar toch achterwege en telt in één keer niet meer hoe de verhoudingen liggen. Dan vraag ik me af hoe CDA, VVD en D66 als makke lammetjes dit nu laten gebeuren. Ik vraag me dan toch af of PRO dan consequent is en bij ieder wetsvoorstel gaat zeggen "we gaan als Eerste Kamer een eigenstandig oordeel vragen" of dat er toch bondgenootschappen worden gesloten met dit kabinet.

De voorzitter:

De vraag aan mevrouw Thijssen is of PRO consequent is. Volgens mij kunt u met ja of nee antwoorden en dan gaan door naar de volgende spreker.

Mevrouw Thijssen (PRO):

Er is een reden waarom de Eerste Kamer is opgericht, namelijk is om te kijken of wetgeving klopt en of het goede kwaliteit van wetgeving is. Dat doen wij met de drie toetsstenen. Langs die lat zullen wij ieder voorstel dat hier gaat komen beoordelen, of het nou over asiel gaat of over box 3, om maar iets te noemen.

De voorzitter:

Dank voor uw bijdrage, mevrouw Thijssen. De volgende spreker in deze termijn van de Kamer is de heer Dittrich. Hij spreekt namens de fractie van D66.