Verslag van de vergadering van 13 oktober 2026 (2026/2027 nr. 04)
Status: ongecorrigeerd
Aanvang: 12.05 uur
Een verslag met de status "ongecorrigeerd" is niet voor citaten en er kan geen recht aan ontleend worden.
Mevrouw Van Bijsterveld i (JA21):
Dank u wel, voorzitter. Vandaag behandelen wij de Wet terugkeer en vreemdelingenbewaring en de bijbehorende novelle. Deze wetgeving ziet op drie onderwerpen: het terugkeerproces, de vreemdelingenbewaring zelf en de verruiming van de ongewenstverklaring. Het is goed om te constateren dat deze wetgeving op groot draagvlak steunt, zoals blijkt uit de stemming van de Tweede Kamer. Ook in de Eerste Kamer was er al breed draagvlak voor de wetgeving die nu in de novelle is opgenomen, die helaas sneuvelde in dit huis vanwege onder meer de tegenstem van de PVV bij de vorige novelle. Daarmee sneuvelde de Asielnoodmaatregelenwet.
De voorzitter:
Dat grenst aan uitlokking. De heer Van Hattem.
De heer Van Hattem i (PVV):
Ik moet toch steeds de Handelingen aanpassen, want wij hebben gewoon voor de door minister Faber ingediende wetten gestemd. Daar ligt het dus niet aan. Het probleem was dat de grootste regeringspartij, D66, het nodig vond om tegen te stemmen. Dat wil ik toch even rechtgezet hebben.
De voorzitter:
Mevrouw Van Bijsterveld kan vervolgen.
Mevrouw Van Bijsterveld (JA21):
Het wetgevingsproces heeft erg lang geduurd, waardoor de wet de afgelopen jaren alweer moest worden aangepast aan de huidige praktijk. Dat heeft het wetgevingsproces er niet overzichtelijker en makkelijker op gemaakt. Dat zegt ook iets over de traagheid van het Nederlandse asielbeleid. JA21 gaat ervan uit dat de pasgeleden in de EU aangenomen Terugkeerverordening ook impact zal hebben op deze wetgeving. Verzwakt of versterkt deze juist het doel dat het kabinet met deze wetgeving wil bereiken? Dat brengt mij ook gelijk bij de eerste vraag aan de minister: kan hij hierop reflecteren?
Voorzitter. Een van de allergrootste prioriteiten van JA21 is het maken van een einde aan de asielopvang op Nederlandse bodem. Het huidige systeem is failliet en tot op heden leidt het ook nog niet tot significant lagere instroomcijfers in ons land. Het vertrouwen in de politiek is nog nooit zo laag geweest en er is gewoon geen maatschappelijk draagvlak meer als de problemen op het gebied van asiel en migratie niet structureel worden aangepakt. Afwijzing en terugkeer vormen daarbij een onlosmakelijk onderdeel van het asielbeleid, maar zijn al jarenlang een ondergeschoven kindje. Mijn collega in de Tweede Kamer memoreerde al dat ons beleid er in de praktijk op neerkomt dat wie mag blijven, blijft, maar dat wie niet mag blijven, ook blijft, met alle negatieve gevolgen van dien voor onze samenleving. Voor asielzoekers, al dan niet uitgeprocedeerd, die zich schuldig maken aan het veroorzaken van overlast en criminaliteit in dit land, mag er gewoon geen plaats zijn. Peilingen wijzen uit dat zo goed als de gehele bevolking, van links tot rechts, dit vindt en in de tweede plaats dat asielzoekers die na een lange en uitgebreide asielprocedure te horen hebben gekregen dat ze geen verblijfsvergunning krijgen, ook daadwerkelijk moeten terugkeren.
Voorzitter. Dat brengt mij dan toch weer terug bij het volgende. Zoals ik in mijn bijdrage al benoemd heb, heeft de Europese Raad op 1 oktober jongstleden definitief ingestemd met de Europese Terugkeerverordening, in het verlengde van het EU-Migratiepact. Kan de minister bevestigen dat Nederland voor wat betreft de implementatie van de Terugkeerverordening op alle onderdelen de strengst mogelijke invulling zal gaan hanteren? Returnhubs hebben daarbij voor JA21 topprioriteit. Die zijn veel effectiever dan het aanbrengen van wijzigingen in de marge van de wetgeving die vandaag voorligt. Het zijn kleine positieve stappen, maar het is nog geen oplossing voor het probleem dat we tot te weinig uitzettingen komen. Is de minister dit met mij eens? Kan de minister de meest recente stand van zaken geven rondom de ontwikkelingen op dit vlak?
Voorzitter. Het is goed dat met dit wetsvoorstel de zaken die overboord dreigden te gaan door het sneuvelen van de Asielnoodmaatregelenwet worden gerepareerd. Het gaat dan om de ongewenstverklaring en het afschaffen van de dwangsommen. Dit laatste is mede mogelijk gemaakt door het amendement van SGP, JA21, VVD en ChristenUnie. Ook de mogelijkheid om elektronisch toezicht in te zetten, door het amendement van JA21, is een wenselijke uitbreiding van de gereedschapskist bij het nemen van maatregelen.
Dan het dwangsomcircus. Dit moet zo snel als mogelijk definitief stoppen. De IND houdt voor dit jaar rekening met een raming van 380 miljoen euro aan mogelijk uit te keren dwangsommen. Dat is een exorbitant bedrag en een gevolg van een pervers systeem. Mijn partij vindt het onacceptabel dat asielzoekers tienduizenden euro's en soms tonnen aan dwangsommen ontvangen. Dat gebeurt niet alleen omdat de overheid de gestelde beslistermijnen niet haalt; het is ook een direct gevolg van de enorme instroom, die maar niet wordt ingedamd. Dat brengt mij tot de vraag aan de minister wat nou het hoogste bedrag is dat ooit door de IND aan een asielzoeker is uitgekeerd. Ik hoor het graag van de minister.
Ik benijd deze minister niet, want hier komen de problemen van de ruim 140.000 asielaanvragen van Oekraïners nog bij. Het Hof van Justitie heeft geoordeeld dat Nederland aanvragen niet automatisch mag opschorten zolang iemand tijdelijke bescherming geniet. Het is gekmakend als je bedenkt dat we dit probleem in Nederland zelf gecreëerd hebben, door in 2022 het beleid in te stellen dat Oekraïners, hoewel zij al een beschermde status genoten, ook een asielaanvraag moesten indienen. Dit beleid, dat onder uw voorganger Van der Burg is geïmplementeerd, maakt dat de IND de komende jaren dus nog verder vastloopt. Kan de minister bevestigen dat dit inderdaad vooral een Nederlands probleem is en dat andere EU-landen dit probleem niet hebben omdat zij deze keuze niet hebben gemaakt, aangezien dit niet nodig was vanwege de EU-beschermde status van deze specifieke groep?
Verder is de asiellobby al bezig om voor te sorteren op een generaal pardon, namelijk een collectieve verblijfsregeling voor de oude gevallen. Dat gaat nu niet alleen om die ongeveer 54.000 oude aanvragen, maar daar komen dus ook nog eens 140.000 aanvragen bij. Daarom is het goed om de minister te herinneren aan de toezegging die hij eerder dit jaar aan mij heeft gedaan. De minister heeft mij toegezegd dat er geen pardonregeling komt bij de afhandeling van de nog te beoordelen aanvragen. De achterstallige aanvragen moeten worden weggewerkt door zorgvuldige beslissingen. Dat brengt mij bij de volgende vraag. Kan de minister bevestigen wat dit betekent voor de afhandeling van deze aanvragen? Ook zou ik graag opheldering krijgen over het effect op het alsnog kunnen verkrijgen van dwangsommen voor deze specifieke groep Oekraïners. Als deze wet wordt aangenomen, kan dan dit risico op dwangsommen voor deze groep gemitigeerd worden?
Voorzitter, tot slot. Voor JA21 is deze wetgeving het minimum aan maatregelen. Wie onze gastvrijheid beantwoordt met wangedrag of criminaliteit, gaat wat JA21 betreft de procedure uit en wordt vastgezet en teruggestuurd naar het land van herkomst. De Vreemdelingenwet biedt daartoe op het terrein van het beschermen van de openbare orde en de nationale veiligheid wat ons betreft meer handvatten dan er op dit moment worden aangegrepen. Onlangs werd uit onderzoek van Nieuwsuur bekend dat er in de afgelopen 10 jaar 70 personen door de IND zijn bestempeld als "gevaar voor de nationale veiligheid", onder wie terroristen en Syriëgangers. Het zicht op een groot deel van hen is compleet verdwenen. We zijn in dit land dus niet eens in staat om zo'n selecte groep vast te zetten en uit te zetten, of op z'n minst in beeld te houden. JA21 heeft hiervoor al aandacht gevraagd in het vragenuur in de Tweede Kamer, en ik vraag de minister om hierop toch ook in deze Kamer te reageren. Hoe denkt de minister dat dit wetsvoorstel in de praktijk effectief zal werken terwijl we er niet eens in slagen om de meest gevaarlijke vreemdelingen van onze straten te houden? Welke wettelijke en praktische belemmeringen spelen hier concreet en wat kan het kabinet dan wel doen om hier grip op te krijgen? Alle maatregelen ten spijt, het is gewoon niet toereikend als we mensen in de praktijk niet uitgezet krijgen. Graag een heldere uiteenzetting en een reflectie van de minister op dit punt.
Voorzitter, dank u wel. Ik kijk uit naar de beantwoording van de minister.
De voorzitter:
Dank u zeer, mevrouw Van Bijsterveld. Hoewel de minister al een eerste aanzetje gaf voor een beantwoording, zijn we echt nog bij de eerste termijn van de kant van de Kamer. De volgende spreker in die termijn is de heer Schalk. Hij spreekt namens de SGP. Ik zeg voor de collega's maar even dat ik vermoed dat we na de bijdrage van de heer Schalk zullen schorsen voor de lunchpauze. Als die heel veel sneller zou gaan, kijken we verder. Voorlopig lijkt het hierop. De heer Schalk heeft het woord.